Tuesday, December 14, 2010

ვაცლავ ჰაველი – ჩეხოსლოვაკიის უკანასკნელი პრეზიდენტი

"სულ უფრო ვრწმუნდები, რა აუცილებელია ადამიანს გააჩნდეს ერთი სავსებით ჩვეულებრივი რამ – გემოვნება, რადგანაც გემოვნება პირველ რიგში განსაზღვრავს , რამდენს ილაპარაკებ, რამდენად ღირს რაღაცის თქმა ან შეკითხვის დასმა. გემოვნება განგასაზღვრინებს სად იხუმრო, სად ილაპარაკო სერიოზულად, როდის ილაპარაკო ქარაგმებით, როდის – პირდაპირ.... როდესაც გემოვნებაზე ვლაპარაკობ, ცხადია ვგულისხმობ გემოვნებას ყველაზე ფართო გაგებით და არა მხოლოდ ჰალსტუხის შესარჩევად საჭირო გემოვნებას".
1936 წლის ოქტომბერში, პრაღაში გაჩნდა პატარა ბიჭი. გახარებულ უფროს ჰაველს მაშინ წარმოდგენაც არ ჰქონდა, რომ მე–20 საუკუნის ყველაზე ცნობილი ჩეხი პოლიტიკოსის მამა გახდა.
ჰაველები მდიდრები იყვნენ. ვაცლავის მამა პრაღის ყველა მაღალ წერტილზე განლაგებულ უბან "ბარანდოვს" ფლობდა. დედა კი ცნობილი ჟურნალისტის და ელჩის ქალიშვილი იყო. სხვათა შორის, 1920–40–იან წლებში ოჯახი საკმაოდ ინტესიურად იყო ჩაბმული ჩეხოსლოვაკიაში განვითარებულ პოლიტიკურ მოვლენებში.
ინტელიგენტი მშობლების წყალობით ვაცლავ ჰაველმა, მაჰათმა განდის მსგავსად, საკმაოდ მრავალმხრივი ცოდნა მიიღო ოჯახში. თუმცა ქვეყანაში კომუნისტური რეჟიმის დამყარების შემდეგ,ბურჟუაზიული წარმომავლობის გამო, მას ფორმალური განათლების მიღება აუკრძალეს. 50–იანი წლების დასაწყისში ჰაველმა ერთ–ერთ ქიმიურ ლაბორატორიაში, ასისტენტად დაიწყო მუშაობა. 4 წლის შემდეგ მისი სურვილი, სწავლა განეგრძო ჰუმანიტარული განხრით, იგივე პოლიტიკური მოსაზრებების გამო სურვილად დარჩა. ამიტომ იძულებული გახდა ტექნიკური უნივერსიტეტის ეკონომიკურ ფაკულტეტზე ჩაებარებინა. თუმცა იქ მხოლოდ 2 წელი ისწავლა. სამხედრო სამსახურის მოხდის შემდეგ, თეატრში, სცენის ასისტენტად დაიწყო მუშაობა და პარალელურად პრაღის თეატრალურ აკადემიაში დრამის ლექციებს ესწრებოდა.
გასაკვირია, მაგრამ ვაცლავ ჰაველმა ცოლად პროლეტარი ოლგა სპლიჩალოვა მოიყვანა.
პირველად ჩეხოსლოვაკიაში მისი სახელი მაშინ გაჟღერდა, როცა თეატრ ბალუსტრადაში მისი პიესა "ბაღის წვეულება" დაიდგა. პიესა მოეწონათ, თუმცა აღნიშნავდნენ, რომ ავტორი გასცდა სოციალისტურ ჩარჩოებს. 1968 წელს, მისი პიესის "მემორანდუმის" ნიუ იორკის საჯარო თეატრში გამოჩენამ ეს მოსაზრება კიდევ უფრო გაამყარა. სწორედ ამიტომ არ იწვევდა პრაღის უნივერსიტეტის რექტორატი ჰაველს აღფრთოვანებულ სტუდენტებთან შესახვედრად. სწორედ ამიტომ კიცხავდნენ კრიტიკოსები "ბურჟუა" ვაცლავს.
თუმცა ეს ხელს სრულებით არ უშლიდა, ჩაეტარებინა ლიტერატურული საღამოები, მოესმინა ახალგაზრდების აზრი, ეწერა ჟურნალ "ტვარჟში", რომელიც სწორედ მისი სტატიების წყალობით გახდა პოპულარული. კომუნისტური მმართველობა იმ პერიოდში აღარ იყო ისეთი მკაცრი, მაგრამ ჟურნალის ბაზაზე არაკომუნისტი მწერლების გაერთიანების შექმნა უკვე მეტისმეტი აღმოჩნდა.
ჟურნალი დაიხურა. იდგა 1968 წელი. პრაღაში რუსული ტანკები შევიდნენ. ვაცლავ ჰაველი მაშინ პირველი იყო, ვინც ხმამაღლა გამოთქვა პროტესტი, ვინც მოითხოვა წინ აღდგომოდნენ ამ უსამართლობას. "პრაღის გაზაფხული" ჩაახშეს. დისიდენტი ჰაველი კი 4 თვე ციხეში აყურყუტეს. აიკრძალა მისი პიესები. ციხიდან გამოსულმა ჰაველმა დისიდენტური ორგანიზაცია "ქარტია 77" დააარსა. პარალელურად წერას განაგრძობდა . მისი ნაწარმოებები დიდი პოპულარობით სარგებლობდა დასავლეთში, თუმცა ძალიან მალე ის ისევ დააპატიმრეს. ამჯერად 4 წლით.
ამასობაში საბჭოთა კავშირში "პერესტროიკა" დაიწყო. 88–ში ოპოზიციურმა მოძრაობამ ჩეხოსლოვაკიაში პიკს მიაღწია. მოძრაობას გამოკვეთილი ლიდერი ჰყავდა – ვაცლავ ჰაველი. მან შექმნა "სამოქალაქო ფორუმი" და განაცხადა, რომ მალე ყველა ერთად კომუნისტურ რეჟიმს დაამხობდნენ.
1989 წელს, მაშინ როცა ჩვენ ბარებით და ნიჩბებით დაგვხოცეს და ჩვენი დისიდენტები ხელისუფლებაში დაბინავდნენ, იქ, პრაღაში, ასიათასობით ადამიანი გამოვიდა ქუჩაში. კომუნისტურ რეჟიმს ჰქონდა მცდელობა ჩაეხშო მათი პროტესტი, მაგრამ არ გამოუვიდა. ეს პირველ რიგში ამ საპროტესტო ტალღის ავტორის, ვაცლავ ჰაველის დამსახურება იყო. მას დიდი მხარდაჭერა გამოუცხადა ეკლესიამაც. ეკლესია ჩვენს დისიდენტებსაც ედგა მხარში, თუმცა აქ ყველაფერი სხვაგვარად და რაც ყველაზე სამწუხაროა, ტრაგიკულად განვითარდა.
ჩვენთან 1989 წელს სისხლიანს ეძახიან, ჩეხოსლოვაკიის ისტორიაში კი "ხავედოვანი რევოლუციის" წლადაა ცნობილი.
ჰაველი ჩეხოსლოვაკიის პირველი და უკანასკნელი პრეზიდენტი იყო.
როდესაც სლოვაკეთმა დამოუკიდებლობა გამოაცხადა, ჰაველმა თქვა, რომ ცუდია თუ სლოვაკებს მათთან ერთად ცხოვრება არ სურთ, მაგრამ თუკი ეს ნება ხალხმა რეფერენდუმით გამოხატა, რა გაეწყობა.
ამის გამო ის ბევრმა გააკრიტიკა. ამერიკის მარიონეტს უწოდებდნენ, ლანძღავდნენ, ჩეხოსლოვაკიის დაშლაში სდებდნენ ბრალს.
გავიდა რაღაც პერიოდი და ყველამ თქვა, რომ ჰაველი სწორად მოიქცა. სწორედ მისი წყალობით არ დაერია სამკვდრო–სასიცოცხლოდ ერთმანეთს ორი ერი.
მან ხომ იცოდა. განათლებული კაცია ვაცლავ ჰაველი, მარტო პატრიოტი კი არა. გადასარევად იცოდა სლოვაკეთში ჰიტლერის ჩადებული ნაღმის შესახებ. მას მხოლოდ უნდა შეხებოდნენ. ჰაველი ყველაფერთან ერთად "განაღმვის" ოსტატიც აღმოჩნდა :–)
"პოლიტიკოსებზეა დამოკიდებული ადამიანებში არსებული საუკეთესო თვისებების მობილიზება მოხდება თუ ცუდის. ჩემი აზრით, პოლიტიკოსების მოღვაწეობა დიდ პასუხისმგებლობას გულისხმობს საზოგადოების ზნეობრივ მდგომარეობაზე და მათი მოვალეობაა ადამიანებში გამოძებნონ და განავითარონ ყოველივე საუკეთესო. ზოგიერთებს გულუბრყვილო მეოცნებე ვგონივარ, მეოცნებე, რომელსაც, არათავსებადის, ანუ პოლიტიკის და ზნეობის შეთავსება სურს. ეს ძველი სიმღერაა!"
"გულუბრყვილო მეოცნებე" 1993 წელს ჩეხეთის პრეზიდენტი გახდა.
მისი მმართველობის 13 წლის მანძილზე, ქვეყანამ რადიკალური და რაც მთავარია დადებითი ცვლილებები განიცადა.
2003–ში წავიდა. წავიდა მშვიდად, მადლობით. და ამავდროულად მობოდიშებით – "მათ ვისაც იმედები გავუცრუე, გულწრფელად ვწუხვარ და მჯერა, რომ მაპატიებთ".
მართალია ევროკავშირში ჩეხეთი 2004 წელს შევიდა, მაგრამ ეს მთლიანად მათი პირველი პრეზიდენტის დამსახურება იყო.
ვაცლავ ჰაველმა მოახერხა ყველაზე მთავარი – არ აჰყვა პოსტკომუნისტური რეალობის გავრცელებულ ტენდენციებს, არც ფანატიკოსი თაყვანისმცემლებით გარშემორტყმულ ბელადად იქცა და არც პრაგმატულ ლიდერად. ჩეხოსლოვაკიის დაშლაც ღირსეულად მიიღო და ზნეობრივი პოლიტიკის ერთ–ერთი სიმბოლოც გახდა.
"არ არის მართალი, თითქოს პოლიტიკაში იმარჯვებენ მხოლოდ უსულგულო ცინიკოსები, თავხედები და უტიფრები. ასეთ ადამიანებს პოლიტიკა მართლაც იზიდავს, მაგრამ საბოლოო ჯამში აქ ყველაზე მეტად პატიოსნება და კარგი აღზრდა ფასდება".
კარგად დავფიქრდეთ და დავიმახსოვროთ, როგორი აუცილებელია ადამიანს გააჩნდეს ერთი სავსებით ჩვეულებრივი რამ – გემოვნება... მისი ყველაზე ფართო გაგებით.

P.S. ჰო, და მისი გემოვნების მაჩვენებელი ერთი პატარა შტრიხიც – ფრენკ ზაპამ უარი უთხრა, თორემ ვაცლავ ჰაველმა მას ჩეხეთის კულტურის მინისტრობა შესთავაზა.
ეს(ჰაველი) – რა გემოვნებიანი, ის(ზაპა) – რა ჭკვიანი.
ამაზეც ღირს დაფიქრება :–)

10 comments:

Dv0rsky said...

აბა მოყევი ჰიტლერის მიერ სლოვაკეთში ჩადებულ ნაღმზე, მაინტერესებს

Kalo said...

მოგიყვები ცოტა ხანში. ყავას დავლევ, ცოტა გამოვფხიზლდები და მერე... :–))

Kalo said...

მოკლედ,ჩემო პაჭო, რაში იყო საქმე: სლოვაკეთი განვითარებით ყოველთვის ჩამორჩებოდა ჩეხეთს. ამას ჩეხები ყოველთვის უსვამდნენ ხაზს. რაც დროთა განმავლობაში შოვინიზმში გადაიზარდა.ამ ყველაფერმა სლოვაკები გააღიზიანა. ადგნენ და შექმნეს სახალხო პარტია, ეს ხდება სადღაც 30–იან წლებში. მერე მოითხოვეს ავტონომია და ბოლოს დამოუკიდებლობა. მემგონი მღვდლები იყვნენ ამ საქმეში ჩართული სლოვაკების მხრიდან. ჰიტლერმა მაშინ ძალიან შეუწყო ხელი მათ ჯერ ავტონომიად და მერე 39 წელს სლოვაკეთი დამოუკიდებელ სახელმწიფოდ გამოცხადებაში. ჰიტლერის გერმანიამ ისინი აღიარა. და სხვათა შორის საბჭოთა კავშირმაც. მაგრამ ომის დაწყების მერე საბჭოთა კავშირმა თავისი სიტყვები უკან წაიღო. სლოვაკებს ერთადერთ მოკავშირედ გერმანელები დარჩა. დაჟე ჯარი მათ მხარეს იბრძოდა მეორე მსოფლიო ომში. მაგრამ ჰიტლერის დიდი მოწონება მათ ვერ დაიმსახურეს. მერე სლოვაკებმა ფაშისტების გავლენით დაიწყეს ებრაელების დევნა.
ამასობაში ომი დამთავრდა. რუსებმა მოიგეს და სლოვაკეთი ისევ მიუერთეს ჩეხეთს. თუმცა მათ კარგად ახსოვდათ დამოუკიდებლობის რამდენიმე წელი და როგორც კი მიეცათ საშუალება ისევ დაიწყეს ამ დამოუკიდებლობაზე ჩალიჩი, რასაც რა თქმა უნდა ფონად სდევდა ჩეხების არანორმალური სიძულვლილი, რის დანერგვაშიც ასევე დიდი წვლილი მიუძღოდა ჰიტლერს. ამ ყველაფრის გათვალისწინებით ჰაველს წინააღმდეგობა რომ გაეწია მაშინ იმათთვის, კიდევ ერთ იუგოსლავიას მიიღებდა მსოფლიო – რომ გადახოცეს ერთმანეთი.

Dv0rsky said...

შენა და, ეს ვაცლავი დაგესიზმრა და იმიტომ დაწერე პოსტი?
თუ პრაღაში იყავი და შთაბეჭდილებების გამო? :)

Kalo said...

არა, არ დამსიზმრებია :–)))) ხშირად მახსენდება ხოლმე ვაცლავი. და დავწერე ერთხელაც :–)

Marika said...

აფერუმ, ნინოსაა

ketty said...

visiamovne friad

Irina said...

magari goimebi arian slovakebi. exla zalianac nanoben tavian matrabazobas. aket (slovaketshi), balaxic achechili da chuchkiania, ikit ki (chexetshi)- davarcxnili da movlili. egre undat magat :)

kalo said...

ხოო და "ევროტურის" რეჟისორს დიდი ფანტაზიის მოშველიება არც დაჭირვებია სლოვაკეთის ეპიზოდს რომ იღებდა, არა? :–)))))))

christian louboutin uk store sale said...

a sectarian conflict.Her loyalty to the president has cost her dearly; Shaaban is now on a list of Syrian officials who have had their assets frozen by the U.S. government.During an interview with The Independent's Robert Fisk,prada bags she was asked about how she feels being placed in such an inauspicious category. She responded in defiant form: "I have no assets – except the assets of the love for my pe

serves ornamental and aesthetic functions vital to robust competition."The Louboutin v. Yves Saint Laurent decision has led other designers, such as amicus curiae Tiffany & Co., to conclude that single color marks in fashion Gucci Bags Salewill never be allowed federal trademark protection. This per se bar on single color marks in fashion is problematic because it is based on a generalized analysis of the fashi

impatiently:" really bite lips." Then she slowly squatted in front of Zheng Dongni squinting time overflows at Zheng Dongni's take: "the little guy --" she laughed, "the little guy -- I'm aunt." She held out her hand, gently with fingertips to sound the East neon in the stomach:" aunt -- remember, I even if your aunt."Zheng Dongni suddenly tightly the Zheng music. Zheng Yin is also very skilled a

Fang seems to have already used, call the Lee's tea to eat fruits and vegetables at the same time, can not help but laugh also bent brow.Sure, did not wait for a quarter of an hour came out on a little restless, but this Coach Alexandra Handbagstime also came to the main hall Feng Shen wing, looking at some of the lost mother and sister at the door, stepped forward and asked: "how?""You do not say that he sight of blood